Pierwsza w Europie!
Druga na świecie!
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 3 maja 1971 roku.
Tak to fakty!

„Naród polski w ostatnim stadium upadku” – tak pisał „Monitor”, jedno z najbardziej wpływowych czasopism politycznych obozu reformatorskiego w 1763r.

Ten najważniejszy akt prawny, spis praw miał uratować państwo chylące się ku upadkowi po I rozbiorze Polski. W kraju w tym czasie ścierały się dwie grupy: zwolennicy reform (zmian konstytucyjnych) i przeciwnicy reform (za utrzymaniem starego porządku).

Od grudnia 1790 r. w tajemnicy spotykali się najważniejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego, z czasem ich liczba sięgnęła 60 osób cieszących się wsparciem króla. Podczas spotkań zastanawiano się nad kształtem reformy, m.in. analizując konstytucję amerykańską i trójpodział władzy Karola Monteskiusza. 2 maja 1791 r. w Pałacu Radziwiłłowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy. Tego samego dnia w domu ambasadora Rosji obradowali przeciwnicy reform.

Rankiem 3 maja 1791 r. po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazujące, że Polsce grozi kolejny rozbiór. Ignacy Potocki zwrócił się do króla: „abyś nam odkrył widoki swoje ku ratowaniu ojczyzny”. Poniatowski odparł, że jest nim uchwalenie wielkiej reformy. Natychmiast przegłosowano uchwalenie Ustawy Rządowej. Król zaprzysiągł konstytucję: „Przysięgłem Bogu, żałować tego nie będę”.

Rok później na kresach Rzeczypospolitej w miasteczku Targowica zbierali się magnaci polscy dążący wraz z Katarzyną II (carycą Rosji ) do obalenia nowego ustroju. Kilka miesięcy później przejęli władzę, likwidując konstytucję i unieważniając większość ustaw Sejmu Wielkiego. Był to zarazem moment rozpoczynający ostateczny upadek Rzeczpospolitej.

Co nowego było w Konstytucji 3 Maja? Co zmieniała? Co likwidowała?

  • wprowadzono trójpodział władzy: ustawodawcza, wykonawcza, sądownicza
  • zniesiono liberum veto (blokowało reformy i wpływało na korupcję)
  • zniesiono instytucję konfederacji (stanu wyjątkowego)
  • nadano wolność osobistą chłopom
  • odebrała prawo wyłączności o decydowaniu w kwestiach państwa szlachcie
  • nadano republikański charakter władzy (monarchia dziedziczna)
  • dopuszczono mieszczan do współudziału w rządach państwa
  • zmieniono pojęcie narodu
  • nadano prawa i obowiązki obywatelskie

Polaku ten dzień 3 maja – jest dniem pamięci o prawie, które dało początek późniejszym demokratycznym przepisom w naszym kraju . Jest też świętem podczas którego warto się zastanowić: Jakie mamy prawo? Kto je tworzy? Dla kogo je tworzy? W jakim celu je tworzy? Czy go przestrzegamy?

ViVat konstytucja 3 maja!

Opracowała. M.Lewkowicz